WYSTAWY
16. OPOLSKI FESTIWAL FOTOGRAFII

35 lat Opawskiej Szkoły Fotografii cz. I

Muzeum Śląska Opolskiego, Opole. Organizatorzy: Opolski Festiwal Fotografii, Uniwersytet Śląski w Opawie, Wydział Filozoficzno-Przyrodniczy Uniwersytetu Śląskiego w Opawie, Instytut Twórczej Fotografii Wydziału Filozoficzno-Przyrodniczego Uniwersytetu Śląskiego w Opawie, Czeskie Centrum w Warszawie

Kuratorzy: Vladimír Birgus, Arkadiusz Gola, Michał Szalast

Oficjalnie nazywamy się Instytut Twórczej Fotografii Wydziału Filozoficzno-Przyrodniczego Uniwersytetu Śląskiego w Opawie. Jednak w Polsce jesteśmy bardziej znani jako Opawska Szkoła Fotografii. Nic w tym dziwnego, to znacznie krótsze niż nazwa składająca się z dziesięciu słów i siedemdziesięciu dziewięciu liter.

Dwie części wystawy 35 lat Opawskiej Szkoły Fotografii, prezentowane na Opolskim Festiwalu Fotografii, zamykają całą serię ekspozycji w Opawie, Bratysławie, Bielsku-Białej i Pradze, którymi w tym roku szkolnym przypominaliśmy sobie, że Instytut Twórczej Fotografii istnieje już od 35 lat. W momencie jego powstania, w całej ówczesnej Czechosłowacji, fotografię można było studiować wyłącznie w praskiej FAMU. Dziś w Czechach istnieje dziesięć katedr i pracowni z fotograficznym kierunkiem studiów. ITF jest z nich zdecydowanie największy, licząc ponad 200 studentów. Ze skromnych początków wyrosła szkoła, która oferuje studia licencjackie, magisterskie i doktoranckie, posiada grono znakomitych pedagogów o różnorodnych profilach twórczych, reprezentujących różne pokolenia i narodowości – w tym pięciu profesorów i czterech docentów – oraz organizuje wystawy na najważniejszych festiwalach i w kluczowych galeriach. Przede wszystkim jednak wielu jej absolwentów doskonale radzi sobie w praktyce zawodowej. Ważne jest także to, że w szkole panuje przyjazna atmosfera, bez zbędnych barier między pedagogami a studentami.

Bardzo wyraźną rolę w Opawskiej Szkole Fotografii odgrywają studenci i pedagodzy z zagranicy, reprezentowani głównie przez Słowaków, a jeszcze liczniej przez Polaków. Cieszymy się zatem, że w Opolu – obok prezentacji twórczości studentów różnych narodowości na wystawie plenerowej w centrum miasta – możemy przedstawić prace polskich studentów i niedawnych absolwentów w obszernych przestrzeniach Muzeum Śląska Opolskiego. Wystawa ta ukazuje szerokie spektrum współczesnych tendencji w fotografii – od subiektywnego dokumentu odzwierciedlającego codzienną rzeczywistość, przez pomysłowo ujęte portrety czy eksperymenty z obszaru twórczości intermedialnej i konceptualnej, aż po osobiste projekty dotykające kwestii własnej tożsamości, relacji rodzinnych oraz mierzenia się z trudnym losem najbliższych. Ekspozycja przynosi również dzieła stanowiące autorską interpretację bardziej globalnych tematów społecznych, takich jak problematyka zmian klimatycznych, migracji, wojny w Ukrainie czy przeobrażeń przestrzeni miejskiej.

Na wystawie znajduje się wiele prac, które zdobyły prestiżowe wyróżnienia. Należy do nich zdjęcie Entropia codzienności, za które Katarzyna Ewa Żak otrzymała w konkursie Grand Press Photo nagrodę za najlepsze polskie zdjęcie roku 2024. Wśród fotografii nagrodzonych w tegorocznej edycji Grand Press Photo na wystawie nie mogło zabraknąć m.in. cyklu Michała Konrada, który metaforycznie łączy osobistą tożsamość z motywami tożsamości Górnego Śląska, czy też lub też nietypowe zdjęcie sportowe Szymona Muszańskiego.

Ekspozycja obejmuje także wybrane prace doktorskie autorów, którzy zajmują już ugruntowaną pozycję we współczesnej polskiej fotografii – jak ma to miejsce w przypadku silnych wizualnie, barwnych fotografii Krzysztofa Gołucha z katowickiego hotelu, w którym pracują osoby z niepełnosprawnościami, czy cyklu Mariusza Foreckiego, ukazującego mechanizmy inżynierii społecznej, jakie korporacje transnarodowe wnoszą do tradycyjnego stylu życia w Polsce. Oba te zestawy z wielką inwencją operują wyrazistą kolorystyką i wyrafinowaną kompozycją obrazu. Adrian Wykrota ujął swoją pracę doktorską bardziej symbolicznie, jako wizualną analizę tego, jak na naszą psychikę wpływa pandemia czy wojna w Ukrainie.

Niezwykle sugestywny dokumentalny cykl ze współczesnej Białorusi przynosi praca roczna Katarzyny Kouzmitchevej. Temat polityczny pojawia się również w cyklu Wymazanie Bartosza Frątczaka, który opowiada nie tylko o Litwie, gdzie autor obecnie mieszka, czy o Szczecinie, skąd pochodzi, ale o uniwersalnym mechanizmie pamięci i zapominania – o tym, jak ludzie współistnieją z wszechobecną historią, nieustannie kształtującą nasze życie. Do niezwykle odkrywczych dzieł należy projekt Zbigniewa Kordysa Topografia śmierci, ukazujący mało znane okolice obozu zagłady Auschwitz-Birkenau. Temat Holokaustu w różnej formie pojawia się także w cyklach Pawła Duszy i Tomasza Kubaczyka. Na współczesnym życiu społeczności żydowskiej na Śląsku koncentruje się natomiast Arkadiusz Ławrywianiec.

Poruszające fotografie cierpienia ludności cywilnej w ogarniętym wojną Sudanie, który pozostaje na marginesie zainteresowania światowych mediów, stworzyła Aleksandra Kossowska. Mocne fotograficzne świadectwa okrucieństwa wojny w Ukrainie przedstawiają Piotr Góryjowski, Ania Klosek czy Artur Ostafin, a w bardziej symbolicznej formie również Tomasz Kudaszewicz. Anemona Knut skupiła się na życiu młodych Ukraińców, z kolei Jakub Siedlecki pokazał młodych ludzi odwiedzających latem okupowany Krym, jakby nic się tam nie zmieniło.

Dobrze reprezentowane są także różnorodne motywy ekologiczne w dziełach Jolanty Lipowczan-Stolarczyk, Bartłomieja Krężołka, Tomasza Jodłowskiego, Agnieszki Król i innych autorów. Przykładem pomysłowego przetworzenia bardzo osobistych tematów relacji międzyludzkich, autorefleksji czy arteterapii – które są niezwykle popularne wśród współczesnych studentów i studentek – jest chociażby intermedialny cykl Okruchy Iwony Germanek. Autorka z nadzwyczajną subtelnością, przy użyciu kombinacji różnych nietradycyjnych materiałów, tworzy wspomnienie o bliskiej osobie, z którą nie zdążyła się pożegnać. Warto wymienić także cykl Szczeliny światła Anny Wróblewskiej, zestaw Dobry dom zły Rafała Klimkiewicza, cykl Ja śnię twój sen, ty śnisz mój sen Natalii Knycz, cykl Dokąd idziesz, bracie? Wojciecha Klimali, zestaw Karoliny Rutkowskiej L’écriture automatique czy autorefleksyjny intermedialny cykl Darii Izworskiej Dopóki jeszcze wierzę, że istnieję. Praca dyplomowa Krystyny Dul Carpe Fucking Diem. Life After poświęcona jest zbiorowej traumie najbliższej rodziny po tym, jak brat autorki popełnił samobójstwo. Praca nad tym projektem była bolesnym, lecz cennym procesem, który z biegiem czasu przyniósł wyraźny efekt terapeutyczny.

W niektórych cyklach dokumentalnych odnajdziemy pewną dozę ironii. Dotyczy to na przykład wyrazistych, barwnych zdjęć Maksa Skrzeczkowskiego o masowej turystyce w Egipcie czy zestawu Ewy Laskowskiej z ośrodków turystycznych na polskim wybrzeżu Bałtyku. Podobnie jest w przypadku kadrów Sebastiana Ożoga Portal, które pokazują, że wielkie fototapety z romantycznymi krajobrazami to nie tylko banalna dekoracja mieszkań, biur czy restauracji, ale jednocześnie obrazy tęsknoty za naturą, pięknem i czasem, który bezpowrotnie minął. Duży ładunek ekspresji odnajdziemy w czarno-białych kadrach reportażowych Pawła Adamka z festiwalu rockowego, w cyklu Uniti in servitio Agnieszki Wlachoś ze środowiska szwadronu kawalerii Wojska Polskiego, czy w zestawie Marcina Śliwy Fight Club. Z kolei dużą lekkość i humor widać w nasyconych kolorami fotografiach Rafała Skwarka Memory Unit lub w zabawnych kolażach Katarzyny Navarry zatytułowanych Zanurzenie. Dość osobną, solową pozycję zajmuje na wystawie cykl Seweryna Puchały Tęsknota – zapis fotograficzny, ukazujący światło jako wizualne wyobrażenie tęsknoty za nowym, lepszym życiem.

Wystawa prezentuje różnorodną mozaikę prac dziesiątek studentów i absolwentów ITF. Oprócz fotografii drukowanych zaprezentowano również kilka projekcji. Ważną częścią ekspozycji są wybrane książki autorskie, a także licencjackie, magisterskie i doktorskie prace teoretyczne. Stanowią one często istotny wkład w historiografię czeskiej, słowackiej i polskiej fotografii i są dostępne dla wszystkich zainteresowanych – wraz z praktycznymi pracami rocznymi i dyplomowymi – na stronie internetowej www.itf.cz.

Vladimír Birgus, Arkadiusz Gola i Michał Szalast

WERNISAŻ: 26.06, godz. 19:00, Muzeum Śląska Opolskiego, Mały Rynek 7
SPOTKANIE: 26.06, godz 20:30, Vladimír Birgus, Muzeum Śląska Opolskiego, Mały Rynek 7
OPROWADZANIE KURATORSKIE: 27.06, godz 16:00, Vladimír Birgus, Arkadiusz Gola i Michał Szalast, Muzeum Śląska Opolskiego, Mały Rynek 7

Nieodwracalne powstało z potrzeby nawiązania dialogu ze świadkami wydarzeń tak dramatycznych, że próba ich zrozumienia nawet dziś, mimo tysięcy naukowych opracowań, archiwalnych dokumentów, biografii i wspomnień, wydaje się niemal niemożliwa.

Wielokrotnie pracowałem na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. Często mijałem ludzi głęboko przeżywających to miejsce, roztrzęsionych, poruszonych do łez tym, co widzieli i słyszeli podczas zwiedzania. Mnie najmocniej uderzały współczesne nekrologi informujące o śmierci byłych więźniów. Dzięki nim dotarło do mnie coś, co wcześniej całkowicie mi umykało, że najważniejsi świadkowie żyją obok nas, a ja należę do ostatniego pokolenia, które może ich jeszcze spotkać.

Od 2009 roku odwiedziłem kilkudziesięciu ocalałych z różnych niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych i obozów zagłady na całym świecie, ludzi różnych narodowości, wyznań i doświadczeń. Wielu z nich opowiadało wcześniej o swoich doświadczeniach, ale niektórzy wracali do tych wspomnień po raz pierwszy. Dla mnie ważniejsze od szczegółowych relacji obozowych stały się jednak ich współczesne refleksje, emocje i sposób rozumienia tego, co się wydarzyło.

Sam fakt ocalenia u niektórych wytłumił nienawiść, wyciszył najgorsze wspomnienia i złagodził pamięć. Trudno jednak uciec od czegoś, co tkwi naprawdę głęboko i wraca nieproszone w snach, lękach i skojarzeniach. To, jak mówili, jest nieodwracalne.

W obozie można było zapomnieć własne nazwisko, ale nie numer, który stawał się nową, odartą z człowieczeństwa tożsamością. Styl tych portretów jest próbą zaprzeczenia bezosobowemu językowi nazistowskich statystyk i próbą przywrócenia twarzy ludziom sprowadzonym kiedyś do numerów.

Zdjęcia powstawały podczas intymnych rozmów, kiedy pod wpływem wspomnień bohaterowie na chwilę wracali do obozowej rzeczywistości.

Maciek Nabrdalik

Fotograf związany z amerykańską agencją VII, dokumentalista i wykładowca. Wielokrotnie nagradzany w polskich i międzynarodowych konkursach fotografii prasowej, m.in. World Press Photo, Pictures of the Year International, NPPA Best of Photojournalism oraz Grand Press Photo. Laureat Nagrody PAP im. Ryszarda Kapuścińskiego.

Autor trzech książek fotograficznych. The Irreversible (Nieodwracalne) poświęcona jest więźniom niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych. Homesick opowiada o ludziach, których życie zostało naznaczone katastrofą elektrowni w Czarnobylu. OUT stanowi portret polskiej społeczności LGBTQ.

Jest współreżyserem oraz współautorem zdjęć pełnometrażowego filmu dokumentalnego „Igrając z diabłem” (premiera Krakowski Festiwal Filmowy 2026)

Od wielu lat współpracuje z The New York Times. Jest członkiem Press Club Polska oraz Związku Polskich Artystów Fotografików. Prowadzi zajęcia z fotografii reportażowej w Szkole Filmowej w Łodzi, której jest również absolwentem, na Uniwersytecie Civitas w Warszawie oraz w ramach międzynarodowych warsztatów VII.

Stypendysta Nieman Fellowship na Uniwersytecie Harvarda 2016/2017.

WERNISAŻ: 26.06, godz. 18:15, Galeria ZPAP „Pierwsze Piętro”, ul. Krakowska 1
SPOTKANIE: 27.06, godz. 11:30, Miejska Biblioteka Publiczna, ul. Minorytów 4

Cinematographers

„Spotkałem ponad 140 operatorów z 30 krajów – ludzi, którzy wnieśli nowe rozwiązania do filmu. Projekt powstał z mojej fascynacji filmem i chęci pokazania tych, których nazwiska często nie pamiętamy.”

Piotr Jaxa

Operator filmowy i fotograf, w latach 1982–2019 mieszkał w Szwajcarii. Ma w swoim dorobku kilkadziesiąt filmów dokumentalnych i fabularnych zrealizowanych na całym świecie – jego prace były pokazywane i zdobywały nagrody m.in. na festiwalach w Cannes, Mannheim, Krakowie, Los Angeles i Berlinie.

Członek szwajcarskiego (SCS) i polskiego (PSC) stowarzyszenia operatorów. W 2009 został uhonorowany nagrodą Lohn-Ammannsegg za całokształt twórczości oraz zasiadł w Szwajcarskiej Akademii Filmowej.

Równocześnie pracuje jako niezależny fotograf, specjalizujący się w fotografii z planu filmowego oraz wydawniczej. Ma na koncie wiele publikacji w różnych mediach w Europie, Stanach Zjednoczonych, Japonii i Chinach.

Wieńcząc swoją współpracę fotograficzną z Krzysztofem Kieślowskim na planie trylogii „Trzy kolory”, przygotował wystawę zdjęć „Remembering Krzysztof”, która podróżuje po świecie od 1994 (ponad 30 pokazów w 16 krajach). Jest również autorem kilku książek fotograficznych: „L’esprit de Genève” (1988), „Oh! Barcelone” (1992) oraz „Poschiavo, un mondo di valle” (1998).

Od 1995 pracuje nad nowym projektem książki i wystawy fotograficznej zatytułowanej „Cinematographers” – jest to kolekcja portretów operatorów filmowych z całego świata. Do tej pory udało mu się sfotografować 150 artystów kina z 30 krajów na czterech kontynentach.

Dwa ostatni portrety zrealizował w Meksyku 23 i 24.05.2026 roku. W tym roku planuje jeszcze podróż do Chin, aby sfotografować Australijskiego autora zdjęć filmowych Christopher Doyl.

Podczas kuratorskiego oprowadzania po wystawie w Opolu Piotr Jaxa pokaże rownież pierwsze 2 tomy albumu trylogii Cinematographers.

WERNISAŻ: 27.06, godz. 11:00, Miejska Biblioteka Publiczna, ul. Minorytów 4
SPOTKANIE i OPROWADZANIE KURATORSKIE: 6.07, godz. 17:00, Miejska Biblioteka Publiczna, ul. Minorytów 4

Druga strona

Blok, którego mieszkańcy są bohaterami i bohaterkami projektu, znajduje się w centrum Katowic. Od ponad trzech lat połowa budynku przysłonięta jest rusztowaniem, a górne kondygnacje dodatkowo owinięte są siatką budowlaną. To efekt źle wykonanej termomodernizacji i decyzji spółdzielni, która postanowiła najpierw pójść do sądu z wykonawcą, a dopiero później przeprowadzić naprawę. W ten sposób mieszkańcy i mieszkanki bloku każdego dnia doznają wielu uciążliwości, by wymienić jedynie półmrok w mieszkaniach i złodziei grasujących po rusztowaniu.

„Druga strona” wychodzi od dokumentacji i artystycznej interwencji, która ma na celu zwrócić uwagę na problem społeczności. Opowiada o domu, który traci swoje ciepło i o kruchości struktur tworzących nasze indywidualne rzeczywistości. To też spotkanie z zewnętrznym czynnikiem, który stał się częścią codzienności. Tworzy dziwne pęknięcie i intymność, do której ma się dostęp tylko będąc na skraju. To opowieść o smutku, ale i nadziei. To wreszcie opowieść o absurdzie i abstrakcji, których w różnych sytuacjach doświadcza każdy z nas.

Marcin Śliwa

Katowiczanin, urodzony w 1990 roku w Chorzowie. Absolwent kulturoznawstwa bliskowschodniego na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz dziennikarstwa na Uniwersytecie Warszawskim. Student Instytutu Twórczej Fotografii Uniwersytetu Śląskiego w Opawie. Autor zdjęcia roku 2024 i laureat nagrody głównej w konkursie Śląska Fotografia Prasowa. Od 2019 roku pracuje jako dziennikarz w lokalnych mediach na Śląsku, od 2021 roku związany z Dziennikiem Zachodnim.

WERNISAŻ: 26.06, godz. 17:30, Centrum Aktywizacji Społecznej, ul. Krakowska 32

Nauka patrzenia w górę

Cykl poświęcony modelarzom i ich cichej, skupionej praktyce budowania szybowców. Interesuje mnie ten świat nie jako hobby, ale jako przestrzeń relacji — miejsce, w którym wiedza przekazywana jest powoli, z ręki do ręki, z pokolenia na pokolenie. To opowieść o czasie, który trzeba komuś dać, i o uwadze, której nie da się przyspieszyć. To także wiedza zakorzeniona w materialności — często przekazywana nie tylko ustnie, ale poprzez te same, stare książki, z których korzystają kolejne pokolenia. Pożółkłe strony, schematy i notatki stają się równoległym językiem tej praktyki.

Tytułowe „patrzenie w górę” ma podwójne znaczenie. Z jednej strony to prosty gest — śledzenie modelu unoszącego się nad horyzontem. Z drugiej — to forma nauki. Patrzenie na kogoś, kto już wie. Na jego ruchy, decyzje, cierpliwość. To sposób budowania bliskości, który nie potrzebuje wielu słów.

Moja relacja z tym światem zaczyna się od braku. Nie miałem okazji wejść w niego razem z tatą, a jedynie przez szarą zamkniętą skrzynkę, o której nie chce mówić. W środku — fragmenty modeli, drobne elementy, ślady dawnej pasji. Otwierając ją, nie znalazłem odpowiedzi, tylko pytania. Zacząłem patrzeć — najpierw na przedmioty, potem na ludzi, którzy wciąż to robią. Próbowałem wyobrazić sobie gesty, które kiedyś były oczywiste. Czas, który ktoś komuś poświęcał. Bliskość, której nie doświadczyłem.

Jest to próba zrozumienia relacji poprzez obserwację, a wypowiedź buduję z fragmentów — spojrzeń, detali, chwil zawieszenia między ziemią a niebem. Zapisem procesu patrzenia, który z czasem zamienił się w próbę bycia bliżej.

Eryk Siemianowicz

Artysta wizualny i fotograf. Jego praktyka artystyczna funkcjonuje pomiędzy dokumentem a kreacją. Interesuje go moment, w którym obraz przestaje być prostym zapisem rzeczywistości, a zaczyna działać jak nośnik pamięci. Fotografia jest dla niego narzędziem zadawania pytań o tożsamość, doświadczenie i rolę obrazu we współczesnej kulturze. Student fotografii na wydziale Operatorskim i Realizacji Telewizyjnej oraz absolwent Wydziału Organizacji Sztuki Filmowej w PWSFTviT w Łodzi. Opiekun i współprowadzący pracowni Laboratorium Technik Analogowych i Szlachetnych w tej samej uczelni. Stypendysta Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2024) oraz Prezydenta Miasta Białegostoku (2024).

Jego prace były prezentowane na wystawach indywidualnych i zbiorowych w Polsce oraz za granicą, m.in. w Brukseli, Orleanie, Budapeszcie oraz Tuluzie. Jest laureatem międzynarodowych nagród fotograficznych i filmowych, w tym NBA Photography Awards (Czechy, 2024) oraz Grand Prize na Debut22 Film Festival (Szwajcaria, 2024). Istotnym elementem jego działalności jest również edukacja i wymiana doświadczeń, m. in. prowadził warsztaty fotograficzne, w tym zajęcia z technik analogowych, w Osace (Polska Misja Gospodarcza, 2025), realizowane w kontekście międzynarodowych inicjatyw artystycznych.

WERNISAŻ: 26.06, godz. 18:15, Galeria ZPAP „Pierwsze Piętro”, ul. Krakowska 1

„zanim pójdziesz dalej… najpierw należy się pożegnać”

Projekt jest intymnym i wielowarstwowym zapisem dokumentalnym z Kopalni Wujek w Katowicach – miejsca o potężnym znaczeniu symbolicznym dla Śląska i całej Polski. Autorka od 2020 roku fotografuje proces jej powolnego odchodzenia, postrzegając zamknięcie kopalni jako metaforyczny koniec „ery węgla”.

To nie tylko zapis techniczny, ale przede wszystkim humanistyczne spojrzenie na kulturę materialną i niematerialną górnictwa. Jak zauważa autorka: „Kopalnie to nie tylko węgiel, to ludzie z ich mentalnością, to fundament śląskiej tożsamości”. Praca Agnieszki Kowalczyk pozwala nam dostrzec to, co dla postronnego obserwatora często niezauważalne – piękno przedmiotów codziennego użytku, tablic BHP i unikatową naturę kopalnianego świata, który właśnie znika na naszych oczach.

Agnieszka Kowalczyk

Fotografka, dziennikarka lokalna i działaczka społeczna. Absolwentka warsztatów – fotograficzne.org oraz Jastrzębskiej Szkoły Fotografii Dokumentalnej. Obecnie studentka prestiżowego Instytutu Twórczej Fotografii w Opawie. Jest stypendystką Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie sztuk wizualnych. W swojej twórczości łączy dokumentalną rzetelność z głęboką wrażliwością na kwestie tożsamościowe i społeczne.

WERNISAŻ: 27.06, godz. 11:00, Miejska Biblioteka Publiczna, ul. Minorytów 4

35 lat Opawskiej Szkoły Fotografii cz. 2

Autorzy: Daniela Búryová, Hana Connor & Filip Jandourek, Iwona Germanek, Lubomír Hajdučík, Lukáš Horký, Aleksandra Kossowska, David Machač, Jana Mašterová, Jan Mihaliček, Katarzyna Navarra, Eduard Palíšek, Franc Roman, Karolina Rutkowska, Kateřina Sovová, Květa Trčková, Kristýna Trlidová, Roman Vondrouš.

Kuratorzy: Vladimír Birgus, Arkadiusz Gola, Michał Szalast

Dużej wystawie prac polskich studentów i świeżzch absolwentów Instytutu Twórczej Fotografii Wydziału Filozofii i Nauk Śląskiego Uniwersytetu w Opawie, zatytułowana 35 lat Opawskiej Szkoły Fotografii I, odbywająca się w Muzeum Opolskiego Śląska, towarzyszy mniejsza plenerowa wystawa 35 lat Opawskiej Szkoły Fotografii II w centrum Opola. Prezentuje ona przykłady prac nie tylko polskich, ale także czeskich i słowackich studentów. Pokazuje to, że Instytut Twórczej Fotografii, który jest drugim najstarszym i największym z dziesięciu fotograficznych kierunków i wydziałów na czeskich uniwersytetach pod względem liczby studentów i wykładowców, prowadzi zajęcia we wszystkich głównych dziedzinach fotografii. Wystawa prezentuje więc szeroki wachlarz tematów i stylów w pracach jego studentów.

Wystawa ujawnia, jak mocno akt fotografowania bywa spleciony z porządkowaniem własnej tożsamości, pamięci oraz przepracowywaniem trudnych, osobistych doświadczeń. Květa Trčková dotyka bolesnej, rodzinnej rany – poprzez ciszę i wizualną nieobecność próbuje wyrazić osobisty żal po utraconym dzieciństwie swojej matki, które przerwała brutalna historia dziadka i polityczna przemoc. Niezwykle poruszający, intymny dialog z chorobą i relacją rodzicielską podejmuje Iwona Germanek w cyklu „Różowy nie istnieje”. Jako matka próbuje ona przeniknąć ukryte przed najbliższymi warstwy depresji swojej córki, łącząc jej czarno-białe autoportrety z własnymi fotografiami, a dramatycznym gestem zeskrobywania portretu i zaznaczania go różowym kolorem podejmuje próbę opowiedzenia o codziennym doświadczeniu przetrwania. Z kolei Katarzyna Navarra w projekcie „Relationship” oferuje metaforyczne przedstawienie relacji międzyludzkich. Zaprasza tym samym do refleksji nad kształtującymi codzienność własnymi doświadczeniami, wzajemnościami i emocjami, które definiują nas jako istoty społeczne.

Ta potrzeba osobistego wyrażenia siebie realizuje się także poprzez radykalne skrócenie dystansu i wejście w głąb intymnych, zamkniętych światów. Karolina Rutkowska przez dwa lata budowała relację z osobami w kryzysie bezdomności, dzięki czemu jej fotografie nie są jedynie zapisem biedy, ale kruchym świadectwem zaufania – próbą ocalenia śladu po ludziach skazanych na niewidzialność i samotność. W podobny sposób Lubomír Hajdučík rezygnuje z dystansu na rzecz wieloletniej, socjologicznej i niezwykle bliskiej sondy w codzienność rodziny żyjącej z niepełnoprawnością intelektualną, starając się przełamać społeczne niezrozumienie. Jana Mašterová z czułością szuka autentycznego, niezafałszowanego stereotypami głosu społeczności romskiej, która stanowi integralną część krajobrazu i historii. Przejmującym dowodem na poszukiwanie nowego języka ekspresji jest też projekt Aleksandry Kossowskiej„Świat dotyku”, która poprzez ręczną perforację odbitek stara się dotknąć sposobu, w jaki niewidome dzieci budują swoją pamięć i przestrzeń poprzez percepcję haptyczną.

Osobista ekspresja na wystawie manifestuje się również w potrzebie anektowania i oswajania najbliższego otoczenia. David Machač w cyklu „Działkowcy” odnajduje intymny ślad człowieka w architekturze ogrodowych altan, traktując je jako bezpośrednie przedłużenie osobowości ich właścicieli, którzy odciskają swój ślad na formie miejsca. Z kolei Kristýna Trlidová, poprzez historię swojej przyjaciółki Lenki żyjącej na „półsamotni”, wyraża osobistą tęsknotę za ciszą, harmonią i powrotem do pierwotnego rytmu natury oraz współbrzmienia z jej cyklem.

Nawet tam, gdzie tematem staje się przestrzeń wspólna lub lęk przed zmianą, autorzy filtrują rzeczywistość przez własne emocje. Jan Mihaliček w cyklu „Nowy Jork – ostatnie dni…” dzieli się subiektywnym, melancholijnym poczuciem schyłku wolności i demokracji tuż przed inauguracją Donalda Trumpa, Vanda Mesiariková w „Nieznanych horyzontach” uzewnętrznia niepokój wobec powracających cieni przeszłości i znaków dawnej władzy, a Lukáš Horkýrejestruje znikanie i degradację krajobrazu postindustrialnego Karwiny jako stratę osobistej przestrzeni życiowej mieszkańców pod wpływem przemysłu wydobywczego.

Całość tej intymnej opowieści dopełniają wielowymiarowe, autorskie komentarze i formy ekspresji pozostałych twórców. Daniela Búryová w cyklu „Owce jak ludzie” prowadzi metaforyczne poszukiwania wokół motywu bezrefleksyjnego podążania za tłumem i utraty indywidualności na rzecz zbiorowości. Pełne humoru i ironii spojrzenie Romana Vondrouša w projekcie „Absurdy świata wyścigów” obnaża z kolei komiczne sceny, elementy mody, maski i kreowanie wizerunku w specyficznym środowisku wyścigów konnych. Egzystencjalne pytania stawia Kateřina Sovová, która w cyklu „Sezon na bale” bada obecność i funkcję masek społecznych w codziennym życiu ludzkości. Zestawienie zamykają barwne, pełne życia mikrohistorie Romana Franca zatytułowane „Kolorowe opowieści” oraz uwieczniony przez Eduarda Palíška emocjonalny dokument stworzony w duchu stowarzyszenia 400 ASA, który chwyta najgłębsze, wewnętrzne emocje ulotnej chwili.

Zadanie pn. „35 lat Szkoły Fotografii w Opawie” otrzymało dofinansowanie z budżetu Miasta Opola.

Wystawę wsparły: Uniwersytet Śląski w Opawie (grant SGS/1/2024) oraz Centrum Czeskie w Warszawie.

WERNISAŻ: 26.06, godz. 17:00, wystawa plenerowa, deptak Plac Wolności
SPOTKANIE: 26.06, godz. 20:30, Muzeum Śląska Opolskiego, Mały Rynek 7

Inne Światy

Ontologia Obrazu i Geometria Percepcji

Pytanie o status ontyczny postrzeganej rzeczywistości – czy stanowi ona byt obiektywny, czy jedynie fenomenologiczny konstrukt „wrażenia” – stanowi fundament prezentowanej ekspozycji. Odwołując się do Platońskiej alegorii jaskini oraz Kantyjskiej dystynkcji między fenomenem a noumenem, projekt „Inne Światy” analizuje relatywizm poznawczy wynikający z multiplikacji punktów widzenia. W fotograficznym ujęciu każda zmiana perspektywy staje się aktem rekonfiguracji znaczeń, gdzie ten sam wycinek czasoprzestrzeni ulega wyobrażeniowej transmutacji. W duchu fenomenologii Maurice’a Merleau-Ponty’ego, który wskazywał na nierozerwalny związek między cielesnym usytuowaniem a aktem widzenia, moje kadry stają się polem badawczym nad procesem deformacji rzeczywistości w oku obserwatora. Kluczowym paradygmatem niniejszego projektu jest jednak prymat czystej fizyki i optyki nad cyfrową manipulacją. W dobie Viléma Flussera i jego teorii „aparatu”, w której obraz bywa często jedynie wynikiem algorytmicznej kalkulacji, moje podejście afirmuje ontologiczną prawdę światła. Brak zaawansowanych manipulacji obrazem oraz ograniczenie retuszu do elementarnych korekt tonalnych pozwala na zachowanie tego, co Roland Barthes definiował jako indexalny charakter fotografii – bezpośrednie świadectwo obecności światła.Istotnym elementem kompozycyjnym jest wybór nośnika: druk na srebrnym dibondzie wprowadza nową jakość estetyczną, nadając pracom wymiar hapticzy i zmienną głębię. Poprzez wykorzystanie geometrii światła i uwzględnienie kierunku oglądania, fotografie stają się dynamicznym wydarzeniem wizualnym. Jest to świadome zderzenie porządku klasycznego (analogowego), manifestującego się w charakterystycznej strukturze ziarna, z nowoczesną technologią druku cyfrowego. W ujęciu Waltera Benjamina, jest to próba ocalenia „aury” dzieła sztuki w dobie reprodukcji technicznej, gdzie światło przestaje być jedynie narzędziem, a staje się suwerennym podmiotem twórczym. Zapraszam Państwa do kontemplacji tych obrazów – procesu tożsamego z moją autorską metodą twórczą, w której obserwacja staje się aktem filozoficznym.

Grzegorz Hussak

Opolski artysta fotografik, wykładowca Wydziału Sztuki Uniwersytetu Opolskiego, kurator oraz członek zarządu Związku Polskich Artystów Plastyków (ZPAP) w Opolu. Jest asystentem w Instytucie Sztuk Wizualnych Uniwersytetu Opolskiego, gdzie prowadzi zajęcia z fotografii. Autor licznych projektów artystycznych, w których łączy tradycyjne techniki fotograficzne z działaniami cyfrowymi. Został wyróżniony w prestiżowym międzynarodowym konkursie ND Awards za cykl „Molecular Research”. W swoim dorobku posiada uznane realizacje i wystawy, m.in. „Stany Świadomości”, „Milczący olbrzym” oraz „Architektura 2.0”. Współredaktor Opolskiego Magazynu Fotograficznego „Mocny Kadr”, kurator wystaw oraz aktywny animator życia kulturalnego Opola, zaangażowany w promocję fotografii i działań artystycznych w regionie.

WERNISAŻ: 26.06, godz. 17:30, Centrum Aktywizacji Społecznej, ul. Krakowska 32

Autorki / autorzy prac:

Jacek Baranowski / Damian Drzazga / Mariusz Durlik / Paweł Hęciak / Roman Hlawacz / Sonia Holovko / Grzegorz Hussak / Jakub Łabędzki /  Jerzy Mirek / Mirosław Mokrzycki / Agnieszka Natorska / Andrzej Skibniewski / Jolanta Smerkowska-Mokrzycka / Ludmiła Małgorzata Sobolewska / Artur Szyndler / Jerzy Tomczak / Marek Wieliczko / Marian Zwierzchowski.

WERNISAŻ: 27.06, godz. 14:00, Dworzec Główny PKP Opole, poczekalnia

Druga strona

Już po raz 16. studenci i studentki Wydziału Sztuki UO mają możliwość prezentacji swoich dokonań fotograficznych i filmowych w ramach kolejnej odsłony Opolskiego Festiwalu Fotografii. Z ideą promocji dokumentu, działań artystycznych, inscenizacyjnych i aranżacyjnych w obszarze tego medium związani jesteśmy od pierwszej edycji festiwalu. Od kilkunastu lat jesteśmy odpowiedzialni za identyfikację wizualną imprezy, tworząc plakat wraz z wielostronicowym katalogiem. Autorką tegorocznej szaty graficznej festiwalu jest studentka I roku mgr Aleksandra Piekarska.
Realizacje fotograficzne i filmowe powstały w ramach przedmiotu Foto-media pod artystyczną opieką dr. hab. Grzegorza Gajosa, a realizacje projektowe w ramach przedmiotu Projektowanie Graficzne ze wsparciem dr. hab. Grzegorza Gajosa oraz mgr Katarzyny Mular.

Autorki / autorzy prac:

Atrashkevich Anastasiya / Bartoszewska Aleksandra / Borysiuk Bartosz / Hutnik Olimpia / Janiszewska Patrycja / Komarnicka Julia / Kyryliuk Tatiana / Maćków Anna / Maryniuk Anhelina / Mazur Melania / Opara Marta / Piekarska Aleksandra (autorka tegorocznej identyfikacji festiwalu) / Plakhtii Anastasiia / Radwański Paweł / Rus Vanessa / Sitek Katarzyna / Sołyga Julia / Tarasova Nataliia / Tarnacka Aleksandra / Wojtarowicz Zuzanna / Zapart Natalia (autorka zdjęcia w katalogu).

WERNISAŻ: połowa października, Galerii M (Miejskie Centrum Wspomagania Edukacji) ul. Powstańców Śląskich 19

W przestrzeni galopującego świata, wśród lawiny obrazów bombardujących nas każdego dnia, wszelkie usystematyzowanie i ograniczenie działa na naszą percepcję kojąco. Między innymi dlatego książka fotograficzna z każdym rokiem zyskuje na popularności. Ta zamknięta forma obrazowej wypowiedzi, mieszcząca między dwiema okładkami autorską refleksję, często staje się szlachetnym, papierowym dziełem sztuki.

Mając zaszczyt wyboru publikacji na tegoroczny Opolski Festiwal Fotografii, zaproponowałem swoisty miks klasyki i awangardy. Na jednym biegunie doświadczymy czarno-białego życia lat 1960–1989 w fotografiach Janusza Chlasty oraz obrazów z wesel z tego samego okresu autorstwa Władysława Nielipińskiego. Na drugim poddamy się eksperymentowi Macieja Jeziorka, który — inspirowany teorią widzenia Władysława Strzemińskiego, oraz tradycją dziewiętnastowiecznej fotografii stereoskopowej — stworzył książkę widzianą w trzech wymiarach pod warunkiem odpowiedniego zezowania.

Pomiędzy tymi skrajnymi przykładami znalazło się miejsce dla całego wachlarza przedstawień, wypowiedzi, refleksji i obrazowych komentarzy, wypływających z potrzeby dzielenia się tym, co w nas najgłębiej osadzone. Pretekst pozostaje niezmienny — fotografia.

Zazdroszczę Opolanom biblioteki, która każdego roku w tak znaczący sposób powiększa swój zbiór. Wiele publikacji ukazuje się w bardzo małych nakładach, dlatego fakt, że w 2026 roku — po siedmiu latach budowania kolekcji — biblioteka dysponuje tak wyjątkowym i unikalnym zasobem, zasługuje na szczególne uznanie.

Arkadiusz Gola

Fotograf, kurator wystaw, absolwent i obecnie wykładowca w Instytucie Twórczej Fotografii Uniwersytetu Śląskiego w Opawie. Członek Związku Polskich Artystów Fotografików, ambasador marki FUJIFILM. Od 1996 roku pracuje w redakcji „Dziennika Zachodniego” na Górnym Śląsku. Zdobywał nagrody w najważniejszych krajowych konkursach fotografii prasowej, dwukrotny stypendysta Marszałka Województwa Śląskiego w dziedzinie kultury. Odznaczony odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” nadaną przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jego zdjęcia znajdują się w zbiorach muzeów w Polsce i za granicą. Autor książek: Poziom na dwa łamy. Śląska fotografia prasowa w „Trybunie Robotniczej” i „Dzienniku Zachodnim”. 1960-1989”, Ludzie z węgla, Stany graniczne, Ogrodowa 1, Nieznany dworzec, Królestwo niebieskie, Inny Nie Obcy. Swoje prace wystawiał w kraju i za granicą (Czechy, Francja, Niemcy, Belgia, Słowacja).

WERNISAŻ wystawy Opolskiej Kolekcji Polskich Książek Fotograficznych 27 czerwca o godzinie 11:00 w Miejskiej Bibliotece Publicznej przy ul. Minorytów 4 w Opolu.

Zadanie pn. „Opolska Kolekcja Polskich Książek Fotograficznych” otrzymało dofinansowanie z budżetu Miasta Opola.